تقرير بحث السيد الخميني للاردبيلى
521
تقريرات فلسفه امام خمينى ( شرح منظومه ) ( فارسى )
كه مكان بُعد موجود است و علت آن همان قضيهء فطرى بين عقلاست ؛ زيرا تمام مردم طبق فطرت از روى ايمان و يقين مىگويند : همانا آب در ميان ظرف جا دارد و اين معنى از فطريات عقول بوده و اين شهادت از مفطورات است ؛ لذا ما به آن تمسك نموديم و اخذ نمودن به قول آنها از باب اخذ حقايق از لغت و عرف نيست . و بالجمله : قول موقن عقلا اين است كه آب در ميان ظرف است و ما بين اطراف ظرف بُعدى است كه آن مكان آب است . سپس به مكان طبيعى جسم اشاره كرده و مىگويد : مكان طبيعى جسم آن است كه اگر قاسرى جسم را از آن اخراج نمايد و سپس آن قاسر زايل شود آن جسم از نزديكترين راه كه خط مستقيم است به آن مكان برمىگردد . تعبير به مكان طبيعى براى اين است كه آن مقتضاى طبيعت نوعيه است و مقتضاى جسميت مشتركه يا هيولى يا فاعل مفارق نيست ؛ زيرا نسبت آنها به جميع امكنه مساوى است و همچنين از مقتضيات امور خارجهء ديگرى نيست ؛ چون با قطع نظر از آنها براى جسم آن مكان معين هست . براى هر جسمى ، خواه اثيرى و خواه عنصرى باشد ، مكان طبيعى است و مكان طبيعى جسم مركب تابع جزء غالب آن است ، يعنى مكان طبيعى جسم مركب همان مكان جزء غالب است .